Khu di tích Tổng Bí Thư Trần Phú - Dấu ấn lịch sử trên quê hương Tùng Ảnh
Trên quê hương Tùng Ảnh, bên dòng sông La và không gian núi đồi của Hà Tĩnh, Khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú là nơi tưởng niệm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Với hệ thống công trình tưởng niệm, nhà thờ và nhà trưng bày lưu niệm, nơi đây không chỉ lưu giữ những dấu ấn về cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Trần Phú mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống lịch sử cho các thế hệ hôm nay.
Một điểm đến lịch sử trên quê hương Tùng Ảnh
Khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú nằm tại khu vực Tùng Ảnh, thuộc huyện Đức Thọ trước đây, tỉnh Hà Tĩnh. Đây là vùng quê gắn bó với gia đình, tuổi thơ và những năm tháng trưởng thành của đồng chí Trần Phú. Không gian di tích được hình thành từ sự kết nối giữa ký ức gia đình, cuộc đời hoạt động cách mạng và sự tri ân của các thế hệ đối với người chiến sĩ cộng sản kiên trung.
Quần thể di tích được chia thành hai khu vực chính là khu mộ và khu lưu niệm. Trong đó, khu lưu niệm gồm nhà thờ tiểu chi họ Trần và nhà trưng bày lưu niệm, nơi lưu giữ nhiều hình ảnh, tài liệu và hiện vật liên quan đến thân thế, sự nghiệp của đồng chí.
Mỗi khu vực mang một ý nghĩa riêng. Nếu nhà thờ gợi nhắc về cội nguồn gia đình và quê hương thì nhà trưng bày giúp du khách tiếp cận những tư liệu lịch sử cụ thể. Khu mộ trên núi Quần Hội là nơi tưởng niệm, dâng hương và tìm hiểu những dấu mốc cuối cùng trong cuộc đời cách mạng của đồng chí Trần Phú.
Quang cảnh cổng vào Khu mộ Tổng Bí thư Trần Phú tại Hà Tĩnh. Ảnh: Vinpearl. Nguồn: Vinpearl – Khu di tích Trần Phú.
Từ cuộc đời cách mạng đến không gian tưởng niệm
Đồng chí Trần Phú sinh ngày 1/5/1904, quê gốc tại làng Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Từ những năm tháng học tập, làm nghề dạy học đến quá trình tham gia hoạt động yêu nước, đồng chí từng bước đến với con đường cách mạng và trở thành một trong những nhà lãnh đạo tiêu biểu của Đảng.
Tháng 10/1930, tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng chí được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời gian hoạt động cách mạng, đồng chí đã tham gia xây dựng đường lối chính trị của Đảng, trong đó có Luận cương chính trị tháng 10/1930.
Năm 1931, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giữ và hy sinh ngày 6/9/1931 tại Sài Gòn, khi mới 27 tuổi. Dù cuộc đời ngắn ngủi, đồng chí đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Việt Nam, đặc biệt là tinh thần kiên định với lý tưởng và ý chí đấu tranh.
Những câu chuyện về quá trình học tập, hoạt động và hy sinh của đồng chí được tái hiện thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu và hiện vật tại khu lưu niệm. Đây cũng là cơ hội để khách tham quan, đặc biệt là học sinh và sinh viên, hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử và những lựa chọn của một người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi.
Khu mộ Tổng Bí thư Trần Phú trên núi Quần Hội
Khu mộ Tổng Bí thư Trần Phú nằm trên núi Quần Hội, hướng nhìn ra bến Tam Soa – nơi hợp lưu của các dòng sông Ngàn Sâu, Ngàn Phố và sông La. Không gian nơi đây được bao phủ bởi cây xanh, tạo nên khung cảnh yên tĩnh, trang nghiêm, phù hợp với ý nghĩa của một địa điểm tưởng niệm.
Năm 1999, hài cốt đồng chí Trần Phú được đưa từ Thành phố Hồ Chí Minh về an táng tại quê hương. Công trình khu mộ được khởi công xây dựng vào tháng 1/2000 và hoàn thành vào tháng 4/2004, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí.
Từ cổng khu mộ, du khách đi qua khuôn viên cây xanh và những bậc đá dẫn lên phần mộ. Phía sau phần mộ là bức bình phong khắc dòng chữ nổi tiếng: “Hãy giữ vững chí khí chiến đấu” – lời căn dặn thể hiện tinh thần kiên cường và ý chí cách mạng của đồng chí Trần Phú.

Phần mộ Tổng Bí thư Trần Phú trên núi Quần Hội. Ảnh: Hoàng Ngà/TTXVN, qua Thông tin Đối ngoại.
Bên cạnh phần mộ đồng chí Trần Phú, khuôn viên còn có phần mộ của hai cụ thân sinh và người em trai út. Nhà bia tiểu sử, hồ nước, cây xanh cùng các công trình phụ trợ góp phần tạo nên tổng thể không gian tưởng niệm hài hòa.
Đến đây, du khách thường dành thời gian dâng hương, tìm hiểu tiểu sử và lắng nghe giới thiệu về cuộc đời của đồng chí. Dòng chữ phía sau phần mộ cũng là một điểm nhấn để mỗi người suy ngẫm về tinh thần trách nhiệm, lòng kiên định và sự cống hiến đối với đất nước.
Nhà thờ và nhà trưng bày lưu niệm
Cách khu mộ hơn 1 km là khu lưu niệm, gồm nhà thờ tiểu chi họ Trần và nhà trưng bày lưu niệm. Đây là không gian giúp du khách tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc gia đình, quê hương và quá trình hình thành nhân cách của đồng chí Trần Phú.
Nhà thờ tiểu chi họ Trần gắn với truyền thống gia đình của đồng chí. Công trình được xây dựng từ thời Minh Mạng, trải qua nhiều lần tu bổ và tôn tạo nhưng vẫn giữ vai trò là nơi thờ tự, tưởng nhớ tổ tiên và lưu giữ những giá trị truyền thống của dòng họ.

Nhà thờ tiểu chi họ Trần tại khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú. Ảnh: Báo Hà Tĩnh. Nguồn: Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh.
Bên cạnh nhà thờ là nhà trưng bày lưu niệm, nơi giới thiệu hình ảnh, tài liệu và hiện vật liên quan đến thân thế, sự nghiệp của đồng chí. Những tư liệu được sưu tầm và bảo quản tại đây góp phần tái hiện quá trình học tập, hoạt động cách mạng cũng như những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời của Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng.
Trong quá trình tham quan, du khách có thể tìm hiểu các hình ảnh về gia đình, quê hương, những kỷ vật từng gắn bó với đồng chí và các tài liệu lịch sử có giá trị. Đặc biệt, những tư liệu liên quan đến Luận cương chính trị tháng 10/1930 giúp người xem hiểu rõ hơn vai trò của đồng chí Trần Phú trong quá trình xây dựng và phát triển đường lối cách mạng của Đảng.

Khách tham quan tìm hiểu tư liệu và hiện vật tại nhà trưng bày lưu niệm. Ảnh: Hoàng Ngà/TTXVN, qua VietnamPlus.
Không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, nhà trưng bày còn mang ý nghĩa giáo dục lịch sử. Thông qua việc quan sát, đọc chú thích và nghe thuyết minh, học sinh, sinh viên và khách tham quan có thể hình dung rõ hơn về bối cảnh lịch sử, những đóng góp cũng như sự hy sinh của đồng chí Trần Phú đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Gìn giữ và phát huy giá trị di tích
Ngày 11/6/1992, Khu lưu niệm đồng chí Trần Phú được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số 734/QĐ. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo vệ và phát huy giá trị lịch sử của khu lưu niệm.
Tiếp đó, ngày 12/2/2026, Mộ Tổng Bí thư Trần Phú được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định số 319/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bổ sung vào hệ thống di tích đã được ghi nhận trước đó. Hai dấu mốc này thể hiện quá trình ghi nhận và bảo vệ các thành phần của quần thể di tích qua từng giai đoạn.

Không gian cảnh quan trong quần thể Khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú. Ảnh tư liệu: Báo Hà Tĩnh.
Ngày nay, khu di tích tiếp tục là điểm đến của các đoàn khách, tổ chức, trường học và những người mong muốn tìm hiểu lịch sử cách mạng. Các hoạt động đón tiếp, thuyết minh, bảo quản hiện vật và chăm sóc cảnh quan được duy trì nhằm bảo đảm không gian tưởng niệm luôn trang nghiêm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc tham quan và học tập.
Khi đến thăm di tích, du khách nên lựa chọn trang phục lịch sự, giữ gìn trật tự tại khu vực thờ tự, tuân thủ hướng dẫn dâng hương và không tự ý chạm vào hiện vật. Việc tìm hiểu kỹ nội dung trưng bày, lắng nghe thuyết minh và ghi nhận thông tin từ các nguồn chính thống sẽ giúp chuyến tham quan có thêm ý nghĩa.
Khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú không chỉ là nơi tưởng nhớ một nhà lãnh đạo cách mạng mà còn là không gian lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống của quê hương Tùng Ảnh. Qua từng công trình, hình ảnh và hiện vật, câu chuyện về cuộc đời, lý tưởng và sự hy sinh của đồng chí tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Nguồn tham khảo:
Bài viết tổng hợp, biên soạn lại tháng 11/2026.