Lịch sử hình thành Khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú

13/11/2026 Lịch sử hình thành di tích 6 lượt xem

Từ ngôi nhà của dòng họ bên quê hương Tùng Ảnh đến khu lưu niệm và khu mộ trên đồi Quần Hội, Khu di tích Tổng Bí thư Trần Phú được hình thành qua nhiều giai đoạn gìn giữ, tôn tạo và bổ sung tư liệu. Tìm hiểu những dấu mốc ấy giúp du khách hiểu rõ hơn ý nghĩa của từng không gian trong hành trình tưởng niệm.

Từ ngôi nhà dòng họ đến nơi lưu giữ ký ức

Quê hương Tùng Ảnh, Đức Thọ, Hà Tĩnh gắn với gia đình và những lần trở về của đồng chí Trần Phú. Theo bài viết trên Báo Nhân Dân năm 2004, trong thời gian làm giáo viên ở Vinh, đồng chí từng về thăm quê, nghỉ tại ngôi nhà cũ của gia đình và thăm người thân. Ngôi nhà được dòng họ gìn giữ, về sau trở thành nhà thờ tiểu chi họ Trần.

Từ năm 1962, ngành văn hóa Hà Tĩnh tổ chức tu bổ nhà thờ, chỉnh trang khuôn viên với sự tham gia của nhân dân và học sinh. Năm 1984, tỉnh Nghệ Tĩnh phê duyệt dự án nâng cấp khu lưu niệm, mở rộng không gian và xây dựng nhà trưng bày. Những tài liệu được sưu tầm, bổ sung dần giúp nơi tưởng niệm có thêm chức năng giới thiệu lịch sử.

Cổng khu mộ Tổng Bí thư Trần Phú tại Hà Tĩnh
Cổng khu mộ Tổng Bí thư Trần Phú. Ảnh tư liệu: Thu Hà/Báo Hà Tĩnh, 2023.

Những dấu mốc ghi nhận giá trị di tích

Ngày 11/6/1992, Khu lưu niệm đồng chí Trần Phú được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định số 734/QĐ. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo vệ và phát huy giá trị khu lưu niệm. Từ góc độ tham quan, việc xếp hạng cũng nhắc người xem rằng những công trình và tư liệu tại đây cần được tiếp cận như một phần của di sản lịch sử.

Năm 1999, Đảng và Nhà nước tổ chức lễ truy điệu và đưa hài cốt đồng chí Trần Phú về an táng tại quê hương. Theo tư liệu được Trang Thông tin đối ngoại giới thiệu năm 2024, khu mộ được khởi công tháng 1/2000 và hoàn thành tháng 4/2004, dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí.

Phần mộ Tổng Bí thư Trần Phú trên đồi Quần Hội
Không gian phần mộ trên đồi Quần Hội. Ảnh: Hoàng Ngà, qua Trang Thông tin đối ngoại, 2024.

Hai không gian trong một hành trình tìm hiểu

Khu mộ và khu lưu niệm có vai trò bổ sung cho nhau. Ở khu mộ, du khách dành thời gian tưởng niệm và đọc thông tin tiểu sử. Tại khu lưu niệm, hình ảnh, tài liệu và hiện vật mở ra những câu chuyện cụ thể hơn về con người, gia đình và quá trình hoạt động cách mạng của đồng chí Trần Phú.

Vì vậy, có thể tổ chức chuyến đi theo trình tự tìm hiểu tiểu sử, tham quan trưng bày rồi dâng hương tưởng niệm, hoặc thực hiện theo hướng dẫn của đơn vị đón tiếp. Điều cần chú ý là dành thời gian cho cả việc quan sát và đọc tư liệu, tránh chỉ ghi nhận cảnh quan mà bỏ qua nội dung lịch sử của di tích.

Khách tìm hiểu tư liệu tại nhà trưng bày lưu niệm Trần Phú
Khách tham quan nghe giới thiệu tại nhà trưng bày. Ảnh: Hoàng Ngà, qua Trang Thông tin đối ngoại, 2024.

Tiếp nối quá trình bảo tồn

Theo Cục Di sản văn hóa, ngày 12/2/2026, Mộ Tổng bí thư Trần Phú được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia theo Quyết định số 319/QĐ-BVHTTDL, bổ sung vào di tích khu lưu niệm đã được xếp hạng năm 1992. Cần phân biệt hai dấu mốc này để không nhầm thời điểm ghi nhận khu lưu niệm với thời điểm bổ sung khu mộ.

Lịch sử hình thành di tích cũng là lịch sử của việc gìn giữ ký ức qua nhiều thế hệ. Mỗi tư liệu được bổ sung, mỗi công trình được chăm sóc đều giúp người đến sau có thêm điều kiện tìm hiểu. Với người tham quan hôm nay, sự trân trọng thể hiện từ những việc nhỏ: đọc đúng chú thích, giữ gìn cảnh quan và chia sẻ thông tin có nguồn.

Nguồn tham khảo: Báo Nhân Dân, 1/5/2004; Trang Thông tin đối ngoại, 2/4/2024; Cục Di sản văn hóa. Bài viết tổng hợp, biên soạn lại.